Khái niệm Năng suất xanh (NSX) – Green Productivity (GP) được Tổ chức Năng suất Châu Á (APO) đưa ra lần đầu tiên vào năm 1994. Đây là sự phát triển dựa trên sự kết hợp của hai yếu tố chiến lược là phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững của xã hội.
Mục đích của chương trình năng suất xanh là tiến hành đồng thời các phương pháp nâng cao năng suất cùng với các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm nhằm tạo ra các sản phẩm và dịch vụ thân thiện với môi trường. Chương trình năng suất xanh có thể kết hợp với việc ứng dụng rất nhiều công nghệ khác nhau, bao gồm phòng tránh phát thải và chất thải, sử dụng năng lượng hiệu quả, kiểm soát ô nhiễm và hệ thống quản lý môi trường. Năng suất xanh có thể được áp dụng không chỉ trong các lĩnh vực công nghiệp dịch vụ mà cho cả các ngành nông nghiệp hay cộng đồng dân cư. Khái niệm này đã được nhiều quốc gia vận dụng để xây dựng thành công các chương trình NSX cho các công ty, nhà máy, xí nghiệp và các trang trại của mình.
Được sự hỗ trợ của Bộ Khoa học Công nghệ và Tổ chức Năng suất Châu Á (APO), Trung tâm Năng suất Việt Nam (VPC) đã thực hiện chương trình Năng suất xanh tại các cộng đồng dân cư trong cả nước. Đây là chương trình NSX đầu tiên trong khu vực hướng tới đối tượng là cộng đồng và với mục đích phát triển kinh tế địa phương, nâng cao nhận thức của người dân và cải tạo điều kiện môi trường sống.
Chương trình bắt đầu được triển khai từ năm 1998 cho 3 làng tại Bắc Giang (thôn Tĩnh Lộc và Khả Lý Hạ) và TP Hồ Chí Minh (thôn Mỹ Khánh B, Củ Chi). Đến năm 2003, chương trình đã được thực hiện ở 81 làng tại 21 tỉnh thành trên toàn quốc và đã đạt được nhiều thành công cũng như ghi nhận tích cực từ phía chính quyền, nhân dân và và các tổ chức xã hội.
Trong giai đoạn 1 (1998 – 1999) và giai đoạn 2 (1999 – 2000) của dự án, chương trình NSX tập trung chủ yếu vào giải quyết những vấn đề chính tại địa phương như nước sạch, chất thải rắn, thuốc trừ sâu và phân bón hóa học, phát triển ngành nghề địa phương. Với thành công bước đầu ở 3 làng thí điểm, trong giai đoạn 2, dự án đã được mở rộng ra 9 làng khác tại 8 tỉnh miền Bắc, miền Trung và miền Nam. Thông qua chương trình NSX, chất lượng cuộc sống và điều kiện môi trường của người dân đã được cải thiện rõ rệt. Những kết quả thu được từ dự án được APO và các Tổ chức Năng suất Quốc gia của các nước trong khu vực đánh giá cao.
Trên tiền đề đó, với sự hỗ trợ về tài chính của APO, dự án được tiếp tục với giai đoạn 3 (2000 – 2003). Trong giai đoạn này, chương trình NSX đã đi đến hơn 80 làng thuộc 21 tỉnh thành với các đặc thù khác nhau như miền núi, đồng bằng, miền trung du, làng nghề, ven biển, đô thị và dân tộc thiểu số. Bên cạnh các giải pháp thiên về cải thiện môi trường như trong thời gian đầu, trong giai đoạn này nhiều giải pháp góp phần tăng thu nhập cho người dân đã được triển khai một cách hiệu quả.
Các giải pháp Năng suất xanh được thực hiện trong chương trình có thể kể đến áp dụng kỹ thuật biogas để giải quyết vấn đề phân người và động vật, xây dựng trạm cấp nước tập trung để đảm bảo cung cấp nước sạch cho người dân, áp dụng kỹ thuật phòng trừ dịch hại tổng hợp (IPM) để giảm lượng thuốc trừ sâu và phân bón hoá học, phát triển và khôi phục các ngành nghề truyền thống, đưa vào địa phương các loại hình sản xuất mới như trồng nấm ăn v.v… Dự án đã xây dựng được nhóm NSX ở từng địa phương và kêu gọi được sự tham gia của hầu hết các ban ngành, tổ chức ở địa phương như hội cựu chiến binh, hội phụ nữ, đoàn thanh niên… Đây chính là đội ngũ nòng cốt thực hiện chương trình NSX và đảm bảo duy trì chương trình sau khi dự án kết thúc. Bên cạnh đó, chương trình NSX cũng được lồng ghép với các chương trình tại địa phương như chương trình nước sạch và vệ sinh môi trường giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của dự án.
Mục tiêu của chương trình Năng suất xanh tại Việt Nam là nhằm cải thiện điều kiện kinh tế xã hội cũng như giải quyết cơ bản các vấn đề về môi trường tại các địa phương, và từ đó mở rộng dự án sang áp dụng cho các ngành công nghiệp. Đối với các ngành này, chương trình sẽ tiếp cận theo hướng kết hợp các kỹ thuật Năng suất xanh và Hệ thống quản lý Môi trường theo tiêu chuẩn ISO 14000. Các công ty đầu tiên đã tiến hành áp dụng là Công ty Xi măng Hoàng Thạch và Công ty xi măng Sài Sơn.
Bên cạnh đó, VPC cũng đang tiến hành các hoạt động quảng bá Năng suất xanh thông qua việc cung cấp các khoá đào tạo với nhiều cấp độ khác nhau. Những khoá đào tạo này tập trung vào việc cung cấp cho các chuyên gia tư vấn, các doanh nghiệp và các viện nghiên cứu thông tin và kiến thức liên quan đến ISO 14000 cũng như các công cụ cải tiến Năng suất và bảo vệ môi trường khác.
Tổng hợp VPC
